Za niewypłacenie lub bezpodstawne obniżenie wynagrodzenia chorobowego pracodawcy grozi od 8 lipca 2026 r. grzywna od 2000 zł do 60 000 zł — dwukrotnie wyższa niż wcześniej. Niezależnie od tego ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych przewiduje grzywnę do 46 000 zł za niedopełnienie obowiązku wypłaty świadczeń lub brak dokumentacji. Obie odpowiedzialności mogą się sumować, a do tego dochodzą odsetki i obowiązek zwrotu świadczeń.
Z tego artykułu dowiesz się:
- Ile wynoszą grzywny z Kodeksu pracy po nowelizacji z 2026 r. i za jakie czyny.
- Kiedy płatnik płaci odsetki za opóźnioną wypłatę zasiłku.
- Za co grozi kara do 46 000 zł z ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
- Kiedy zwrot nienależnie wypłaconego świadczenia obciąża pracodawcę, a nie pracownika.
- Jak wygląda droga od kontroli PIP do mandatu i wniosku do sądu.
Najważniejsze w skrócie
- Art. 282 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy obejmuje zarówno brak wypłaty w terminie, jak i bezpodstawne obniżenie świadczenia — grzywna 2000–60 000 zł.
- Mandat inspektora PIP wzrósł z 2000 zł do 5000 zł, a przy recydywie do 10 000 zł.
- Art. 98 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych: grzywna do 46 000 zł, m.in. za niewypłacenie świadczenia albo wypłacenie go nienależnie.
- Płatnik, który spóźni się z zasiłkiem, płaci odsetki ustawowe za opóźnienie z własnych środków.
- Stawka 70% za pobyt w szpitalu nie istnieje od 1 stycznia 2022 r. — jej stosowanie to zaniżenie świadczenia.
Mapa odpowiedzialności — jedno zdarzenie, kilka reżimów
Nieprawidłowość przy zasiłku rzadko kończy się jedną sankcją. Ten sam błąd — na przykład wypłata zaniżonego wynagrodzenia chorobowego — uruchamia równolegle odpowiedzialność wykroczeniową wobec państwa i odpowiedzialność cywilną wobec pracownika. Poniższa tabela porządkuje, co komu grozi i z jakiego przepisu.
| Naruszenie | Przepis | Sankcja |
|---|---|---|
| Niewypłacenie w terminie wynagrodzenia chorobowego lub jego bezpodstawne obniżenie | art. 282 § 1 pkt 1 k.p. | grzywna 2000–60 000 zł |
| Brak lub nieprawidłowe prowadzenie dokumentacji pracowniczej | art. 281 § 1 pkt 6 k.p. | grzywna 2000–60 000 zł |
| Niedopełnienie obowiązku wypłaty świadczeń z ubezpieczeń społecznych albo wypłacenie ich nienależnie | art. 98 ust. 1 pkt 4 ustawy o s.u.s. | grzywna do 46 000 zł |
| Brak dokumentacji związanej z wypłatą świadczeń z ubezpieczeń społecznych | art. 98 ust. 1 pkt 5 ustawy o s.u.s. | grzywna do 46 000 zł |
| Nieprzesłanie raportów ZUS RSA i deklaracji DRA w terminie | art. 98 ust. 1 pkt 6 ustawy o s.u.s. | grzywna do 46 000 zł |
| Opóźnienie wypłaty zasiłku przez płatnika | art. 64 ust. 2 ustawy zasiłkowej | odsetki ustawowe za opóźnienie |
| Przekazanie nieprawdziwych danych skutkujące wypłatą nienależnego świadczenia | art. 84 ust. 6 ustawy o s.u.s. | zwrot świadczenia z odsetkami przez płatnika |
Sankcje się nie wykluczają. Grzywna z Kodeksu pracy nie zamyka drogi do odrębnego postępowania z ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ani nie zwalnia z wypłaty zaległego świadczenia wraz z odsetkami.
Nowe grzywny od 8 lipca 2026 r.
Ustawa z 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz.U. 2026 poz. 473) podwoiła wszystkie widełki grzywien za wykroczenia przeciwko prawom pracownika. Zmiana weszła w życie 8 lipca 2026 r., po trzech miesiącach od ogłoszenia. Poradniki podające starsze kwoty są nieaktualne.
| Przepis | Do 7 lipca 2026 | Od 8 lipca 2026 |
|---|---|---|
| art. 281 § 1 k.p. (dokumentacja, umowy, czas pracy) | 1000–30 000 zł | 2000–60 000 zł |
| art. 281 § 2 k.p. | 1500–45 000 zł | 3000–90 000 zł |
| art. 282 § 1 k.p. (wynagrodzenie i świadczenia) | 1000–30 000 zł | 2000–60 000 zł |
| art. 282 § 3 k.p. | 1500–45 000 zł | 3000–90 000 zł |
| art. 283 § 1 k.p. (BHP) | 1000–30 000 zł | 2000–60 000 zł |
| Mandat inspektora PIP (art. 96 § 1a k.p.w.) | do 2000 zł | do 5000 zł |
| Mandat przy recydywie (art. 96 § 1b k.p.w.) | do 5000 zł | do 10 000 zł |
- 60 000 zł — górna granica grzywny z art. 282 § 1 k.p.
- 46 000 zł — maksymalna grzywna z art. 98 ustawy o s.u.s.
- 5000 zł — nowy limit mandatu inspektora PIP
Niewypłacenie i zaniżenie wynagrodzenia chorobowego
Art. 282 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy karze trzy zachowania: brak wypłaty w ustalonym terminie, bezpodstawne obniżenie wysokości świadczenia oraz bezpodstawne potrącenia. Świadczenie chorobowe z art. 92 k.p. mieści się w pojęciu „innego świadczenia przysługującego pracownikowi”. Do wykroczenia wystarczy sam skutek — nie trzeba wykazywać złej woli pracodawcy.
| Typowy błąd | Dlaczego to zaniżenie |
|---|---|
| Zastosowanie stawki 70% za dni pobytu w szpitalu | Stawka uchylona 1 stycznia 2022 r. — nie istnieje w obecnym stanie prawnym |
| Wypłata 80% mimo choroby w okresie ciąży | Art. 92 § 1 pkt 2 k.p. przewiduje 100% wynagrodzenia |
| Naliczenie świadczenia tylko za dni robocze | Art. 92 § 2 k.p. — wypłata za każdy dzień, nie wyłączając dni wolnych |
| Pominięcie premii, której pracownik nie dostaje za czas choroby | Składnik obowiązkowo wchodzi do podstawy wymiaru |
| Potrącenie „za nieobecność” poza katalogiem z art. 87 k.p. | Bezpodstawne potrącenie objęte art. 282 § 1 pkt 1 k.p. |
Roszczenie pracownika o wyrównanie przedawnia się dopiero po 3 latach od dnia wymagalności (art. 291 § 1 k.p.). Karalność samego wykroczenia ustaje szybciej: po roku od popełnienia, a jeśli w tym czasie wszczęto postępowanie — po 2 latach od upływu tego roku.
Opóźnienie wypłaty i odsetki
Płatnik zgłaszający do ubezpieczenia chorobowego powyżej 20 ubezpieczonych sam ustala prawo do zasiłku i go wypłaca. Terminy określa art. 64 ustawy zasiłkowej — wypłata następuje w terminach przyjętych dla wynagrodzeń, ale nie później niż w ciągu 30 dni od wyjaśnienia ostatniej okoliczności.
| Podmiot | Termin wypłaty | Skutek opóźnienia |
|---|---|---|
| Płatnik powyżej 20 ubezpieczonych | termin wypłaty wynagrodzeń, maks. 30 dni od wyjaśnienia ostatniej okoliczności | odsetki z własnych środków (art. 64 ust. 2) |
| ZUS | na bieżąco, maks. 30 dni od wyjaśnienia ostatniej okoliczności | odsetki ustawowe za opóźnienie (art. 85 ust. 1 ustawy o s.u.s.) |
| Wynagrodzenie chorobowe (art. 92 k.p.) | termin wypłaty wynagrodzenia | odsetki cywilne + wykroczenie z art. 282 § 1 pkt 1 k.p. |
Kluczowa różnica: odsetek od spóźnionego zasiłku nie refunduje ZUS. Płatnik pokrywa je z własnych środków, a sam zasiłek rozlicza w składkach na zwykłych zasadach. Odsetek nie płaci się tylko wtedy, gdy opóźnienie wynika z okoliczności, za które płatnik nie odpowiada — np. z braku dokumentów po stronie ubezpieczonego.
Odsetki liczy się od dnia następnego po terminie. Nawet kilkudniowa zwłoka przy zasiłku macierzyńskim czy długim zasiłku chorobowym daje kwotę, o którą pracownik może wystąpić do sądu pracy razem z należnością główną.
Kara do 46 000 zł z ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych
Odrębny reżim sankcji dotyczy pracodawcy jako płatnika składek. Art. 98 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych obejmuje siedem czynów zagrożonych jedną grzywną — do 46 000 zł. Kwota ta obowiązuje od 1 czerwca 2025 r.; wcześniej wynosiła 5000 zł, co nadal powielają starsze opracowania.
| Punkt art. 98 ust. 1 | Czyn |
|---|---|
| pkt 1a | Nieopłacenie składek w terminie |
| pkt 2 | Zgłoszenie nieprawdziwych danych lub odmowa wyjaśnień |
| pkt 3 | Udaremnianie lub utrudnianie kontroli |
| pkt 4 | Niedopełnienie obowiązku wypłaty świadczeń albo wypłacenie ich nienależnie |
| pkt 5 | Brak dokumentacji dotyczącej składek i wypłaty świadczeń |
| pkt 6 | Nieprzesłanie deklaracji rozliczeniowych i raportów miesięcznych w terminie |
| pkt 7 | Przekazanie dokumentów w formie innej niż wymagana (art. 47a) |
Zwróć uwagę na pkt 4: karalne jest nie tylko niewypłacenie zasiłku, ale również wypłacenie go osobie, której nie przysługiwał. Zbyt „bezpieczne” wypłacanie świadczenia mimo wątpliwości nie chroni płatnika.
Zwrot nienależnie wypłaconych świadczeń przez płatnika
Zasadą jest, że nienależne świadczenie zwraca osoba, która je pobrała (art. 84 ust. 1 ustawy o s.u.s.), wraz z odsetkami liczonymi od dnia następnego po wypłacie. Art. 84 ust. 6 przenosi jednak ten obowiązek na płatnika w jednej sytuacji — gdy wypłata wynikała z nieprawdziwych danych przekazanych przez pracodawcę.
| Sytuacja | Kto zwraca | Zakres |
|---|---|---|
| Praca zarobkowa na zwolnieniu, kontrola ZUS | ubezpieczony | świadczenie z odsetkami |
| Świadczenie po pouczeniu o braku prawa | ubezpieczony | maks. 3 lata wstecz |
| Błędna podstawa wymiaru w zaświadczeniu płatnika | płatnik składek | cały okres wypłaty, z odsetkami |
| Zawyżona liczba dni w raporcie ZUS RSA | płatnik składek | cały okres wypłaty, z odsetkami |
| Niezgłoszenie ustania tytułu ubezpieczenia | płatnik składek | cały okres wypłaty, z odsetkami |
Różnica jest dotkliwa. Wobec ubezpieczonego działa limit 3 lat, a przy zawiadomieniu organu — nawet 12 miesięcy. Płatnik odpowiada za cały okres, za który wypłacono nienależne świadczenie, bez takiego ograniczenia. Roszczenie przedawnia się dopiero po 10 latach od uprawomocnienia decyzji.
Kontrola PIP i ZUS krok po kroku
Nieprawidłowości przy zasiłkach wychodzą najczęściej podczas kontroli po skardze pracownika albo przy weryfikacji rozliczeń przez ZUS. Nowelizacja z 2026 r. dodała mechanizm wymiany danych między ZUS a Państwową Inspekcją Pracy na podstawie zawartych porozumień, więc ustalenia jednej instytucji łatwiej trafiają do drugiej.
- Wszczęcie kontroli. Inspektor PIP wchodzi bez uprzedzenia, o każdej porze dnia i nocy, także po anonimowo brzmiącej skardze — dane skarżącego pozostają chronione.
- Ustalenia i dokumentacja. Kontrolujący żąda list płac, raportów ZUS RSA, e-ZLA, regulaminu wynagradzania. Utrudnianie kontroli to odrębny czyn z art. 98 ust. 1 pkt 3 ustawy o s.u.s.
- Środek prawny. Nakaz płatniczy zobowiązuje do wypłaty należnego wynagrodzenia; wystąpienie i polecenie usuwają pozostałe uchybienia.
- Mandat lub wniosek do sądu. Przy drobnym uchybieniu inspektor nakłada mandat do 5000 zł. Przy poważniejszym kieruje wniosek o ukaranie do sądu rejonowego, gdzie górną granicą jest 60 000 zł.
- Rozliczenie z ZUS. Zakład koryguje dokumenty rozliczeniowe i wydaje decyzję o zwrocie świadczeń, jeśli źródłem błędu były dane płatnika.
Mandat pracodawca może przyjąć albo odmówić — odmowa kieruje sprawę do sądu, gdzie zagrożenie karą jest wielokrotnie wyższe. Grzywna ustalana jest z uwzględnieniem dochodów sprawcy oraz jego warunków osobistych i majątkowych.
Obalenie popularnych mitów o karach za nieprawidłowości w zasiłkach
| Mit | Rzeczywistość | Źródło |
|---|---|---|
| „Maksymalna grzywna za niewypłacenie wynagrodzenia to 30 000 zł” | Od 8 lipca 2026 r. górna granica art. 282 § 1 k.p. wynosi 60 000 zł | Dz.U. 2026 poz. 473 |
| „Kara z ustawy o ZUS to najwyżej 5000 zł” | Art. 98 ust. 1 ustawy o s.u.s. przewiduje grzywnę do 46 000 zł | ISAP — t.j. Dz.U. 2026 poz. 199 |
| „Za pobyt w szpitalu należy się 70% podstawy” | Stawka uchylona z dniem 1 stycznia 2022 r.; jej stosowanie to zaniżenie świadczenia | art. 11 ustawy zasiłkowej |
| „Nienależny zasiłek zawsze zwraca pracownik” | Gdy przyczyną były nieprawdziwe dane płatnika, zwrot obciąża pracodawcę za cały okres | art. 84 ust. 6 ustawy o s.u.s. |
| „Odsetki za spóźniony zasiłek pokrywa ZUS” | Płatnik, który nie wypłacił zasiłku w terminie, płaci odsetki z własnych środków | art. 64 ust. 2 ustawy zasiłkowej |
Audyt przed kontrolą. Zestaw trzy zbiory: dni z e-ZLA, dni w raportach ZUS RSA i kwoty na listach płac. Rozbieżność między nimi to najczęstsze źródło zarówno zaniżeń, jak i nienależnych wypłat.
Jeśli to Ty jesteś stroną poszkodowaną, ścieżkę zgłoszenia opisaliśmy w artykule o skardze do PIP na pracodawcę. Zasady prawidłowego naliczenia znajdziesz w tekście o rozliczeniu wynagrodzenia chorobowego.
Warto zapamiętać
- Od 8 lipca 2026 r. grzywna za niewypłacenie lub zaniżenie świadczenia wynosi 2000–60 000 zł, a mandat inspektora PIP sięga 5000 zł.
- Art. 98 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych to odrębna kara do 46 000 zł, obejmująca także wypłatę świadczenia nienależnego.
- Płatnik spóźniony z zasiłkiem płaci odsetki ustawowe za opóźnienie z własnych środków — ZUS ich nie refunduje.
- Gdy nienależną wypłatę spowodowały dane przekazane przez pracodawcę, zwrot obciąża płatnika za cały okres, bez limitu 3 lat.
- Roszczenie pracownika o wyrównanie żyje 3 lata, więc błąd w naliczeniu wraca długo po zamknięciu roku obrachunkowego.
Sprawdź pełną listę obowiązków płatnika
Terminy, dokumenty i czynności, których pominięcie prowadzi wprost do sankcji opisanych powyżej. Zobacz obowiązki przy L4 →
Przeczytaj też
- Presja pracodawcy, żeby nie brać L4 — co jest legalne
- Wynagrodzenie chorobowe a zasiłek — kto płaci i przez ile dni
Źródła
- Państwowa Inspekcja Pracy
- Internetowy System Aktów Prawnych
- Zakład Ubezpieczeń Społecznych
- Biznes.gov.pl — obowiązki płatnika składek
Treść ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Stan prawny na 7 sierpnia 2026 r. — aktualne brzmienie przepisów sprawdzaj w ISAP, a zasady rozliczeń na zus.pl. W przygotowaniu tego materiału wykorzystano narzędzia sztucznej inteligencji; treść została zweryfikowana redakcyjnie w oparciu o wskazane źródła.